Ceramika w Maroku: Safi, Fez i garncarze

Ceramikę w Maroku najlepiej poznać w Safi, gdzie garncarze pracują w osobnej dzielnicy, a Narodowe Muzeum Ceramiki pokazuje tradycję sięgającą co najmniej XI wieku, oraz w Fezie, słynącym z kobaltowego „błękitu Fezu”. W Polsce marokańskie wzory można było malować np. na warsztatach „Barwy i zapachy Maroka” w Warszawie 6 listopada 2011 roku.

Safi – stolica marokańskiej ceramiki

Safi, miasto nad Atlantykiem, to jedna z marokańskich stolic ceramiki. Garncarze i kowale pracują tu w medynie, a cała dzielnica zajmuje się wyrobami z terakoty i gliny. Tutejsza glina uchodzi za wyjątkowo dobrą; marokański urząd turystyki zachęca, by porozmawiać z garncarzami, bo chętnie zdradzają tajniki rzemiosła.

Historia jest długa. W 1994 roku na stanowisku Lalla Hnija Hamrija odkryto ogromne ilości ceramiki archeologicznej, które dowodzą, że w Safi wytwarzano ją co najmniej od czasów Almorawidów, czyli od XI wieku. Produkcja trwała przez całe średniowiecze, przerwała ją portugalska okupacja miasta (1508–1541), a odrodziła się na początku XVIII wieku.

Przełomem był przyjazd mistrza Budżemy Lamaliego (Boujemâa Lamali), który w 1920 roku założył w Safi pierwszą w Maroku szkołę ceramiki. Wykształcone w niej pokolenia rzemieślników sprawiły, że Safi uchodzi dziś za stolicę marokańskiej ceramiki. Typowe wyroby to amfory, donice, filiżanki, miski i talerze.

Narodowe Muzeum Ceramiki w Safi

Musée National de la Céramique działa od 1990 roku. Zbiory, archeologiczne i etnograficzne, to głównie wyroby garncarskie i ceramika z całego Maroka. Część pochodzi z innych muzeów państwowych, m.in. z Tetuanu, Tangeru, Rabatu, Meknesu, Marrakeszu i Fezu, część to dary miasta Safi i miejscowych mistrzów ceramiki.

Muzeum dobrze jest zobaczyć przed wizytą u garncarzy: łatwiej potem odróżnić tradycyjny wzór od pamiątki robionej taśmowo.

Fez i błękit Fezu

W Fezie ceramikę kupuje się na targach w starej medynie, Fez el-Bali. Tu powstaje jeden z najbardziej znanych marokańskich wyrobów, ceramika w tzw. błękicie Fezu: białe naczynia z gęstymi wzorami w kobaltowym kolorze.

Dawne naczynia z Fezu zdobione kobaltem można obejrzeć w Muzeum Dar Batha, dziś Muzeum Sztuki Islamu Al Batha. Z gliny powstają też płytki, z których cięta jest mozaika — o tej technice piszemy w tekście o zellidżu.

Jak zorganizować wizytę w pracowni ceramiki

Nie znaleźliśmy oficjalnej listy pracowni, które prowadzą zajęcia dla turystów, dlatego wizytę u garncarza najlepiej umówić na miejscu.

1. Zdecyduj, czy chcesz tylko popatrzeć, jak powstaje naczynie, czy samemu spróbować toczenia lub malowania.
2. Zapytaj w pracowni albo w swoim riadzie, kto przyjmuje gości; w Safi pomocna będzie wizyta w dzielnicy garncarzy.
3. Cenę i czas zajęć ustal przed rozpoczęciem, tak jak przy każdym zakupie w Maroku.
4. Pamiętaj, że pomalowane naczynie trzeba jeszcze szkliwić i wypalić, więc zapytaj, kiedy będzie gotowe do odbioru.
5. Kupując naczynia do jedzenia, pytaj o bezpieczne szkliwo: jaskrawo malowana ceramika bywa źródłem ołowiu.

Szczegóły o ośrodkach, tadżinach do gotowania i bezpiecznym przewożeniu znajdziesz w artykule ceramika marokańska i wyroby z miedzi, a pomysły na prezenty w tekście pamiątki z Maroka.

Warsztaty „Barwy i zapachy Maroka” w Warszawie (2011)

Warsztaty ceramiczne „Barwy i zapachy Maroka” odbyły się 6 listopada 2011 roku, w godzinach 12:00–15:00, w warszawskiej pracowni Madebyyou, w której można było samemu pomalować ceramikę. Uczestnicy poznawali wzory inspirowane marokańskim rękodziełem i malowali nimi własne talerze i naczynia, które po szkliwieniu i wypaleniu nadawały się do codziennego użytku.

Malowanie nie wymagało doświadczenia. Organizatorzy wyznawali zasadę, że „każdy potrafi malować w swój indywidualny sposób”. W programie była też prezentacja kosmetyków z Maroka, upominki w postaci marokańskiego olejku różanego do ciała i degustacja marokańskiej herbaty.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie w Maroku zobaczyć, jak powstaje ceramika?

Najlepiej w Safi, gdzie w medynie i w osobnej dzielnicy pracują garncarze, a Narodowe Muzeum Ceramiki pokazuje historię tego rzemiosła od średniowiecza. W Fezie ceramikę z charakterystycznym kobaltowym błękitem kupisz na targach starej medyny, a dawne wzory obejrzysz w Muzeum Al Batha. O wizytę w pracowni pytaj na miejscu.

Ile kosztuje wstęp do Muzeum Ceramiki w Safi?

Według Narodowej Fundacji Muzeów bilet dla dorosłego kosztuje 20 MAD, dla młodzieży w wieku 12–18 lat 10 MAD, a dla dzieci poniżej 12 lat 5 MAD (stan na październik 2026). Muzeum jest otwarte codziennie od 10:00 do 18:00, z wyjątkiem wtorków, i mieści się przy Avenue Al Medina El Mounawara w Safi.

Czy kolorowe naczynia z Maroka nadają się do jedzenia?

Nie zawsze. Jaskrawo malowana, ręcznie szkliwiona ceramika może uwalniać do jedzenia ołów, a mycie ani gotowanie tego nie zmienia. Do kuchni wybieraj proste, nieszkliwione naczynia z czerwonej gliny albo wyroby wyraźnie opisane jako przeznaczone do żywności. Kolorowe talerze i tadżiny traktuj raczej jako dekorację.