Marokańskie dywany – rodzaje i zakup
Marokańskie dywany to ręcznie tkane wyroby berberyjskich plemion z gór Atlasu oraz miejskich warsztatów, m.in. z Rabatu i Fezu. Najbardziej znane są włochate Beni Ourain z Atlasu Średniego, kolorowe Azilal, płaskie kilimy hanbel oraz dywany z okolic Taznakht. Każdy region ma własne wzory, kolory i technikę tkania.
Tradycja tkania dywanów w Maroku
Tkactwo należy do najstarszych rzemiosł w Maroku. W górach Atlasu dywany tkały kobiety, głównie na własne potrzeby: grube, włochate dywany chroniły przed zimnem, a cienkie kilimy służyły jako narzuty, koce i maty. Wzory przekazywano z matki na córkę, a geometryczne symbole — romby, zygzaki, krzyże czy „oczy” — miały chronić dom i rodzinę przed złem. Dywany towarzyszą też ważnym uroczystościom rodzinnym, takim jak marokański ślub.
Obok tradycji wiejskiej rozwinęło się tkactwo miejskie. W średniowiecznym Fezie działały liczne farbiarnie i warsztaty, a dywany z Rabatu powtarzają układ i motywy dywanów osmańskich: centralny medalion otoczony kilkoma bordiurami. Drugim ośrodkiem takich miejskich dywanów była Mediouna pod Casablanką. Już w latach 30. XX wieku berberyjskie dywany, zwłaszcza kremowe Beni Ourain z brązową siatką rombów, zachwyciły architektów modernizmu, m.in. Le Corbusiera, i do dziś są modnym elementem nowoczesnych wnętrz. Dużą kolekcję historycznych dywanów ma muzeum Dar Si Saïd w Marrakeszu, od 2018 roku Narodowe Muzeum Tkactwa i Dywanu. Budynek ucierpiał w trzęsieniu ziemi w 2023 roku i w 2025 roku rozpoczął się jego remont, więc przed wizytą sprawdź, czy muzeum jest otwarte.
Rodzaje marokańskich dywanów
| Rodzaj | Skąd pochodzi | Jak wygląda |
|---|---|---|
| Beni Ourain | Atlas Średni | gruby, włochaty, z kremowej wełny z ciemnymi liniami i rombami |
| Azilal | Atlas Wysoki | jasne tło i kolorowe, swobodne wzory |
| Hanbel (kilim) | Atlas Średni | płasko tkany, cienki, często dwustronny, w pasy i geometryczne motywy |
| Ait Ouaouzguite (Taznakht) | okolice Taznakht i masywu Siroua | gęsto tkany z wełny owiec z Siroua, w ciepłych, naturalnie barwionych kolorach, z bogatymi wzorami geometrycznymi |
| Glaoui | Atlas Wysoki | łączy partie płasko tkane z włochatymi i haftowanymi |
| Boucherouite | całe Maroko | tkany ze ścinków tkanin, także odpadów z fabryk włókienniczych, bardzo kolorowy |
| Rabat | Rabat i Salé | miejski, z centralnym medalionem w kilku bordiurach i motywami zaczerpniętymi z dywanów osmańskich |
Swoje style mają też plemiona Atlasu Średniego, m.in. Zemmour, Zaïane i Marmoucha. Taznakht leży w prowincji Warzazat, przy drodze z Warzazatu do Agadiru. Tamtejsze kobiece centrum promocji dywanów zrzesza 35 spółdzielni i ponad 3500 tkaczek (stan na 2025 rok).
Kolory i materiały
Tradycyjne dywany tka się z owczej wełny, czasem z domieszką koziej sierści lub bawełny. Czerwień daje korzeń marzanny, inne odcienie m.in. henna i skórki owoców granatu, a naturalną biel i brąz — niefarbowana wełna. Dziś wiele dywanów farbuje się barwnikami syntetycznymi. Na targach spotkasz też błyszczące kilimy z tzw. jedwabiu sabra — o tym, z czego naprawdę są zrobione, piszemy w artykule o tkaninach z włókien agawy.
Dla zainteresowanych symboliką: Bruno Barbatti w książce „Berber Carpets of Morocco. The Symbols, Origin and Meaning” (2008) wywodzi wzory dywanów berberyjskich z bardzo starych, nawet prehistorycznych motywów i omawia ich możliwe znaczenia.
Jak kupić marokański dywan
- Odwróć dywan. Ręcznie tkany ma na spodzie ten sam wzór co na wierzchu, z drobnymi nieregularnościami; maszynowy jest idealnie równy, często z klejonym podkładem.
- Sprawdź materiał. Dotknij włosia i zapytaj, czy to czysta wełna. Mieszanki z akrylem są lżejsze i bardziej śliskie.
- Potrzyj wilgotną białą chusteczką kolorowe fragmenty. Jeśli farba puszcza, dywan może zafarbować przy praniu.
- Ustal wymiary i sposób transportu. Większość sklepów składa dywany w zwartą paczkę do bagażu, a wiele oferuje wysyłkę; zapytaj o koszt i ubezpieczenie przesyłki.
- Targuj się spokojnie i bez pośpiechu — zasady opisujemy w artykule targowanie się w Maroku.
Największy wybór jest na sukach w Marrakeszu i w medynie Fezu. Ceny bez targowania znajdziesz w państwowych centrach rękodzieła Ensemble Artisanal w większych miastach. Dywany prosto od tkaczek kupisz w spółdzielniach w górach, np. w okolicach Taznakht czy Midelt.
